ناکامی یک واگذاری

ورود بخش خصوصی به ترانزیت ریلی،‌ موجب افزایش غیررسمی کرایه واگن‌های صادراتی شده‌است؛

4 هزار دلار هزینه غیررسمی

محمدحسین روشنک در گفت وگو با شهرآرا می گوید: در حال حاضر برخی شرکت هایی که در حوزه تأمین واگن هستند، از صادرکنندگان خراسانی و مشهد به ازای هر واگن 3 تا 4 هزار دلار دریافت می کنند. این هزینه به غیر از هزینه هایی است که براساس مسافت جابه جایی بار باید صادرکنندگان پرداخت کنند؛ دریافت این مبلغ غیررسمی بوده و در هیچ جایی ثبت نمی شود.

چند سال پیش برخی با این تصور که اگر تأمین واگن صادراتی به بخش خصوصی واگذار شود، مشکل تأمین واگن نیز حل خواهد شد، با پیگیری های زیاد این مسئله را محقق کردند. در آن زمان راه آهن هم از این مسئله استقبال کرد، چرا که وظیفه ای را که برای آن بودجه دریافت می کند، به بخش خصوصی واگذار می کرد. ازاین رو ریشه مشکل دریافت هزینه های غیررسمی نجومی از صادرکنندگان استان به همین واگذاری برمی گردد. البته این مسئله به منزله نفی مسئولیت وزارت راه وشهرسازی و راه آهن در این حوزه نیست و آن ها هم باید به طورجدی به بحث هزینه های گزاف تأمین واگن های صادراتی ورود کنند.

نرخ های غیررسمی واگن ها بر صادرات خراسان رضوی و مشهد باعث می‌شود هزینه تمام شده کالاهای ایرانی در کشورهای صادراتی افزایش می یابد و در چنین شرایطی قدرت رقابت کالاهای ما کاهش می یابد. این مسئله سبب می‌شود تا بازارهای صادراتی خودمان را از دست بدهیم. این را هم باید در نظر گرفت که اگر این نرخ های گزاف و غیررسمی از صادرکنندگان دریافت نمی شد، این مسئله می توانست خودش را به صورت رشد بیشتر صادرات استان و مشهد در آمارها نشان دهد.

رقابت ناسالم

کاظم شیردل هم در گفت وگو با شهرآرا درباره مشکلات هزینه واگن های صادراتی می گوید: ایجاد رقابت ناسالم در بین شرکت های خصوصی که متولی تأمین واگن های صادراتی شده اند، هزینه های صادرات را به شدت افزایش داده است. برخی از این شرکت ها با هماهنگی ای که با شرکت های ترکمنستانی دارند، افزایش زیادی در هزینه های تأمین واگن در مقاطعی که تقاضا بیشتر می شود، می دهند. این مسئله تأثیر منفی بر هزینه تمام شده کالاهای صادراتی استان و مشهد گذاشته است.

صادرکنندگان تأکید دارند که برای سامان دهی وضعیت واگن های صادراتی، باید شرکت های خارجی را ملزم به ایجاد دفتر و نمایندگی در استان و مشهد کرد. اگر چنین مسئله ای محقق شود، می توان هزینه تمام شده واگن را محاسبه و به صادرکنندگان اعلام کرد، اما اکنون تبانی دلال های ایرانی و کشورهای آسیای میانه سبب شده است تا قیمت واگن های صادراتی دل بخواهی تعیین شود و به هیچ عنوان ضابطه مند نباشد.

نکته اینجاست که بعضا تناسبی هم درباره تأمین واگن ها و نیازهای صادراتی وجود ندارد، به عنوان مثال درحالی که صادرات میل‌گرد واگن روباز می خواهد، تأمین کنندگان، واگن مسقف وارد می کنند.

ذینفعان برای واگن ها تصمیم می‌گیرند

حسین محمدیان هم در گفت وگو با شهرآرا می گوید: در همه جای کشور چه در بخش خصوصی و چه در بخش دولتی، ذینفعانی داریم که امروز آن ها در حال تصمیم گیری در حوزه واگن ها هستند. با وجود اینکه تجربه تأمین واگن توسط بخش دولتی و خصوصی را داریم، اما متأسفانه هیچ کدام موفقیت آمیز نبوده اند.

یکی از دلایل مشکلات واگن های صادراتی، این است که در این بخش نظارت ها ضعیف است و دلیل دیگر این است که شفافیت نداریم. همچنین این حوزه بدون برنامه ریزی است. امروز افرادی خارج از کشور در حال تصمیم گیری برای واگن های صادراتی ما هستند که دود این مسئله به چشم صادرات کشور می رود.

با استفاده از ظرفیت بخش خصوصی، دولت و دانشگاهی باید یک نقشه راه برای تأمین واگن های صادراتی تدوین کرد. می توان با برنامه ریزی بلندمدت و با کمک این بخش ها مشکل هزینه های واگن های صادراتی را برطرف کرد.

متأسفانه ذی نفعان بخش خصوصی و دولتی در سیستم نفوذ کرده و اجازه اصلاح وضعیت تأمین واگن ها را نمی دهند. ذینفعان اکنون زمانی که حجم صادرات زیاد است، از میزان واردات واگن ها می کاهند تا قیمت ها را افزایش دهند. اکنون وضعیت تأمین واگن های صادراتی مانند دمل چرکینی است که سالیانی است بخش صادرات را درگیر خود کرده است.